Stijlkalender “Zwarte Beertjes” – 1955-2005

FaceBook  Twitter

Stijlkalender “Zwarte Beertjes” – 1955-2005

 

Introductie

 

De stijl van boeken; omslag, voorblad, titelpagina, colofon etc., is aan voortdurende verandering onderhevig. Een stijlkalender zoals hieronder beschreven kan behulpzaam zijn bij het correct dateren van de uitgiftedatum. Zeker in die gevallen waar of die datum niet vermeld wordt, of onjuist vermeld is.

Ook de stijl van “Zwarte Beertjes” is door de tijd heen regelmatig aangepast. De meeste van die aanpassingen waren vrij abrupt en zijn daardoor uiterst nauwkeurige tijd markeringen. Andere waren wat geleidelijker en dien ten gevolge is ook de tijdsbepaling wat minder accuraat.

Interne series; d,w.z. series waarvan de het omslag basis ontwerp ontworpen is voor een hele reeks, uit te geven over een aantal jaren, werden vaak maar gedeeltelijk of geheel niet aangepast aan een “nieuwe” stijl en dus kunnen er ook hier afwijkingen optreden. Andere series, zoals b.v. thema specifieke series, kregen een geheel eigen ontwerp en daarbij behoren stijl die duidelijk afwijkend kan zijn van de heersende stijl van de hoofdserie. De stijlkalender hieronder is gericht op de hoofdserie. Series, intern of anderszins, vereisen een andere aanpak.

1955

1 juli. Het eerste “Zwarte Beertje” wordt uitgegeven. De stijl is eenvoudig. Het voorblad en colofon is uiterst summier; veelal alleen het “nummer”, de vertaler, indien van toepassing, de drukker, en een enkele keer een datum. De titelpagina vermeld “A.W. Bruna & Zoon, Utrecht” als uitgever. Een verantwoordelijke voor het ontwerp van de voorkant van de omslag wordt niet genoemd in het colofon, maar de voorkant vermeld in vrijwel alle gevallen “dick” als ontwerper.  De rug van de omslag vermeldt alleen de titel en/of schrijver. De achterkant vermeldt bovenaan: “Zwarte Beertjes Een serie ontspanningslectuur van de beste schrijvers uit binnen- en buitenland.” Daaronder een lijst met verkrijgbare titels. Op de voorkant, de achterkant en binnenin staat een zwart omlijnt beertje in twee, eveneens zwart omlijnde kadertjes. De prijs (niet vermeld) bedroeg 150 cent.

1 november. Vrijwel alle geplande titels uit de eerste reeks zijn nu uitgebracht en de reeks wordt krachtig voortgezet, maar de stijl van de achterkant is nu veranderd. Bovenaan staat nu te lezen: “Zwarte Beertjes Romans, humor, detectiveverhalen en populair-wetenschappelijke lectuur van de beste schrijvers uit binnen- en buitenland”. De lijst met verkrijgbare titels is van de achterkant verdwenen en onder de omschrijving staat nu veelal een korte inhoudsopgave van het betreffende beertje.

1956

Het aantal vermeldingen van een jaartal neemt toe, en hier en daar verschijnt sporadisch in het colofon de verantwoordelijke voor de omslag. In het overgrote deel van de gevallen is dat “Dick Bruna” (dick). In 1956 verschijnen ook de eerste “dubbelnummers”. De dubbelnummers dienden om aan te geven dat een beertje duurder was dan de standaard prijs van 150 cent.

1 augustus. Er verschijnt nu een genre aanduiding op de achterkant in de vorm van een gekleurd balkje met daarin het “genre” op de achterkant. Het balkje is, meestal, centraal onderin op de achterkant geplaatst.

1957

Er zijn geen wezenlijke veranderingen. Het aantal vermeldingen van Dick Bruna, als verantwoordelijke voor de omslag, in het colofon neemt toe.

1958

Het overgrote deel vermeldt nu de naam van de omslag ontwerper in het colofon.

1 juli. Er verschijnt nu een nummer op de rugzijde van het colofon. In eerste instantie waren die nummers van een wisselende grote, maar, in het algemeen, van een tamelijk groot lettertype.

1959

1 juni. Er verschijnt nu ook een beertje op de rugzijde van de omslag, in eerste instantie een beertje in een dubbelkadertjes, maar al snel wordt het beertje op de rug zonder kadertje afgedrukt. De afdruk van de beertjes op voorkant, achterkant en binnenin blijft een beertje in een dubbelkadertje.

1960

Geen wezenlijke veranderingen.

1961

Sporadisch vermeld nu het colofon “copyrights”, auteur of uitgever.

1 augustus. Achterop de omslag verschijnt nu een opdruk, de uitgeverscodeaaabbcc”. “aaa” is de prijs in centen, “bb” het jaartal en “cc” de prijs in Belgische franks. De prijs voor een “standaard” beertje is nog steeds 150 cent.

1962

Het aantal vermeldingen van “copyrights” in het colofon neemt verder toe.

Juni. Het kaderbeertje is nu vrijwel permanent verdwenen (er zullen er nog een paar, veelal herdrukken,met kaderbeertje, in 1963 verschijnen), zowel op de omslag (voor, rug en achter) alsook binnenin staat nu het bekende beertje in zwarte belijning maar zonder kadertjes.

1963

1 juni. Het opschrift op de achterkant van de omslag veranderd. Er staat nu: “Zwarte Beertjes – pocketbooks voor iedereen”.

1 september. De eerste van een reeks prijsverhogingen. De prijs van een standaard beertje gaat omhoog van 150 cent naar 175 cent.

1 oktober. Het balkje, achterop, met de genre aanduiding verdwijnt. Het genre wordt nu aangegeven in kleine (veelal gekleurde) letters links onder.

1 december. Op de rug verschijnen de “sterretjes” . Een sterretje (*) staat voor de standaard prijs, 2 of drie sterretjes geven aan dat het een “duurder” beertje betreft.

1964

In 1964 verschijnt het laatste formele dubbelnummer. De dubbelnummers zijn nu vervangen door het sterretjes systeem, en alles wat er daarna aan dubbelnummers (sporadisch) verschijnt zijn herdrukken van eerdere uitgaven.

1965

Geen significante wijzigingen. 50% van alle uitgave heeft nu een “copyright” vermelding in het colofon.

1966

Behoudens het feit dat de prijs voor een standaard beertje inmiddels omhooggegaan is naar 200 cent, veranderd er niets significants.

1967

1 januari. Bruna heeft nu ook een formele vestiging in Belgie en de titelpagina vermeld nu als uitgever: “A.W. Bruna & Zoon, Utrecht/Antwerpen

1 augustus. De prijs van een standaard beertje gaat omhoog van 200 naar 250 cent. Hier en daar verschijnen nu ook “stickertjes” op de achterkant, met een nieuwe prijs over de oude prijs heen. Soms veranderd ook de datum.

1968

1 april. Voortaan vermeld de uitgave het Belgische D-nummer, voor Bruna is dat D/jaartal/0939/nummer.

1969

De prijs van een standaard beertje gaat weer omhoog, nu naar 275 cent. Het regent nu stickertjes, die over de oude prijs heen geplakt zijn. Het betreft hier ongewijzigde herdrukken, of stapels reeds gedrukte exemplaren die nog niet zijn gedistribueerd. Het is zondermeer duidelijk, dat de stickertjes door de uitgever zelf zijn aangebracht. Het aantal copyright vermeldingen in het colofon is nu meer dan 90%. Ook vertonen de echte 1969 uitgaven (D/1969), nu maar sporadisch een beertje opdruk op de voorkant van de omslag. Tot en met 1968 was het ontbreken van een beertje op de voorkant sporadisch. 33% van mijn collectie waarvan het zeker is dat ze in 1969 op de markt verschenen zijn, zijn (vrijwel ongewijzigde) herdrukken, al dan niet met stickertje, uit vorige jaren.

1970

1 januari. Het ISBN nummer van Bruna, 90 229 xxxx y, verschijnt nu in of op alle beertjes.

1971

1 april. Het “sterretjes” tijdperk is teneinde en ze verdwijnen van de rug van de beertjes. Ook de beertjes opdruk keert weer terug op de voorkant, maar lijkt nu te verdwijnen nu op de achterkant. Het verdwijnen van de sterretjes heeft geen effect op de uitgeverscode, die wordt gehandhaafd. Wel is in 1971 de prijs van een standaard beertje inmiddels opgelopen tot 295 cent. Duurdere beertjes krijgen veelal nog wel twee beertjes op de rug i.p.v. sterretjes.

1 september. Het opschrift boven op de achterkant veranderd. Het “liggende streepje” wordt vervangen door een “slash” en nu staat er: “Zwarte Beertjes / pocketbooks voor iedereen”.

1972

Het beertje op de achterkant van de omslag is nu permanent verdwenen. Op de voorkant ongeveer 50/50.

1 mei. De uitgeverscode met de prijs en het jaartal verdwijnt definitief van de achterkant van de omslag.

1 augustus. De genre aanduiding, eerst in kleine letters, links onder op de achterkant, veranderd. De kleine letters worden nu beduidend grotere letters.

1973.

Zo’n 33% van de beertjes heeft nu een directe prijsaanduiding in guldens en Belgische franken. (Waarschijnlijk zijn alleen de iets duurdere geprijsd.) Beertjes opdrukken op de achterkant zijn uiterst zeldzaam, en ook op de voorkant komen ze slechts sporadisch voor.

1974

Geen significant wijzigingen.

1975

Afgezien van het feit dat er nu helemaal geen prijsvermeldingen meer op de beertjes staan, zijn er geen significante wijzigingen.

1976

De beertjes op de voorkant en achterkant lijken terug te keren. Voor het overige geen nieuws.

1977

De beertjes zijn nu zeker terug op de achterkant, en ook op de voorkant heeft nu het overgrote deel weer een beertjes opdruk.

1978

1 januari. De omschrijving “Zwarte Beertjes / pocketbooks voor iedereenverdwijnt van de achterkant van de beertjes. Er staat nu alleen nog: “Zwarte Beertjes”.

1 juli. De genre aanduiding op de achterkant verhuist van “links-onder” naar “rechts-boven”.

1979

De zwarte beertjes opdruk op de voorkant lijkt weer te verdwijnen.

1 mei. De prijs in guldens en franken keert terug op de achterkant.

1980

De beertjes op de voorkant zijn nu echt in de minderheid. Aan het eind van het jaar verschijnt er voor het eerst een lijstje met “CIP-gegevens” in het colofon.

1 juli. Er verschijnt nu voor het eerst een genre aanduiding op de rug van het beertje, naast de aanduiding rechts boven op de achterkant.

1981

1 februari. De vermelding van de uitgever op de titel pagina wordt nu: “A.W. Bruna & Zoon, Utrecht/Aartselaar”.

1 juni. De vermelding van aparte CIP-gegevens in het colofon houdt op.

1 augustus. De vermelding van de uitgever op de titelpagina verander weer, er staat nu: “Bruna Pockethuis B.V., Leeuwarden”. Tegelijkertijd verdwijnt het (Belgische) D-nummer uit het colofon. En de ISBN code verandert in 90 449 xxxx y.

1 december. De prijsvermelding achterop, eerst in guldens en franken, nu alleen nog maar in guldens.

1982

Voor 1982, als er een drukker vermeld werd, waren de belangrijkste; “Bosch – Utrecht” en “Tulp – Zwolle”. De laatste komt nu in alle uitgaven uit 1982 voor.

1 augustus. De vermelding van de uitgever op de titelpagina verandert weer. Het wordt: “Bruna Pockethuis B.V., Utrecht”.

1983

De beertjes keren weer terug op voor en achterkant, Tulp – Zwolle is nog steeds de (vrijwel) exclusieve drukker.

1 september. Er verschijnt voor het eerst een Uniforme Genre Indeling (UGI-code) in het colofon. Ook de genre aanduiding op de achterkant verdwijnt, maar die op de rug blijft gehandhaafd.

1 december. De Belgische D-code keert terug, en de uitgever vermelding op de titelpagina wordt nu: “Bruna Pockethuis B.V., Utrecht/Antwerpen”.

1984

1 januari. De uitgevers vermelding op de titelpagina wordt nu permanent: “Zwarte Beertjes”. Het colofon vermeld nu:

Zwarte Beertjes worden in de handel gebracht door: A.W. Bruna & Zoons Uitgeversmij. B.v., Postbus 8411, 3503 RK Utrecht en A.W. Bruna en Zoon n.v., Antwerpsesteenweg 29A, 2630 Aartselaar”.

Het copyright © berust in vrijwel alle gevallen bij: “Bruna Pockethuis b.v., Utrecht”. Ook de drukker voor het overgrote deel blijft Tulp – Zwolle. Maar de genre aanduiding op de achterkant (rechts boven) verdwijnt.

1985

Geen significante veranderingen.

1986

Geen significante veranderingen.

1987

Geen significante veranderingen, maar de productie bereikt een absoluut dieptepunt. Slechts 21 uitgaven geteld in dat jaar.

1988

Als er al een drukker vermeldt wordt, is dat: “Koninklijke Wohrmann, Zutphen”. In 50% van de gevallen is er geen vermelding meer van wie verantwoordelijk is voor de omslag, en de productie is slechts 2 uitgave groter dan het jaar er voor. Voor het eerst verschijnen er nu ook uitgaven met een “plaatje” op de rug.

1 januari. De (vertaling) copyright vermelding gaat over naar: “A.W. Bruna Uitgevers BV, Utrecht”. De referentie naar wie ze in de handel brengt verdwijnt. UGI-code, voor genre wordt NUGI-code.

1 juni. Er verschijnen weer aparte CIP-gegevens in het colofon.

1 december. Copyright vermelding wordt nu: “A.W. Bruna Uitgevers BV, Utrecht/Antwerpen”.

1989

De drukker wordt niet meer vermeld, en in minder dan 20% staat er nog in het colofon wie er verantwoordelijk is voor de omslag.

1 mei. De copyrights gaat terug naar: “A.W. Bruna Uitgevers BV, Utrecht”.

1990

Na de drukker verdwijnt nu ook de vermelding van de omslagontwerper permanent uit beeld. Wel hebben nu vrijwel alle ruggen een “plaatje”. En ook de beertjes zijn nu vrijwel permanent aanwezig op de voorkant.

1 januari. De barcode, met daarboven een liggend, lezend beertje, doet zijn intrede op de achterkant. Het vermelden van aparte CIP-gegevens in het colofon wordt gestaakt.

1991

1 mei. De D-code verdwijnt uit en van de beertjes. Het enige jaartal wat nu nog kan dienen voor “datering” van de uitgave datum is de “copyright vertaling” datum, altijd bij: “A.W. Bruna Uitgevers B.V., Utrecht”. Echter als een bepaalde titel eerder door Bruna uitgegeven is, b.v. als paperback, dan is dat de originele datum van de vertaling, en die kan jaren eerder liggen dan de echte uitgave datum.

1992

Geen significante veranderingen.

1993

Geen significante veranderingen.

1994

Geen significante veranderingen.

1995

Geen significante veranderingen.

1996

Geen significante veranderingen.

1997

1 augustus. Er verschijnt nu op het voorblad de verwijzing: “Internet: www.awbruna.nl”. Ergens in november verdwijnt de dubbelepunt achter “Internet”.

1998

Geen significante veranderingen.

1999

1 april. De “internet” referentie wordt uitgebreid. Er komt nu te staan: “Bezoek onze Internet-site www.awbruna.nl voor informatie over al onze boeken en softwareproducten.”.

2000

1 augustus. De “internet” referentie op het voorblad veranderd, er staat nu: “Bezoek onze internetsite www.awbruna.nl voor informatie over al onze boeken en softwareproducten.”.

2001

1 maart. Ook op de omslag, de achterkant, verschijnt nu een internet referentie en wel: www.awbruna.nl.

2002

1 januari. De stijl van het beertje veranderd. Zowel op de rug, als binnenin verschijnt er nu een beertje in witte belijning in een zwarte cirkel. Op het voorkantje blijft het oude beertje gehandhaafd. Ook wie er verantwoordelijk is voor de omslag, tot dan uiterst sporadisch vermeld, keert weer terug in het colofon.

1 juni. De NUGI-code in het colofon wordt een NUR-code.

1 november. Een groot aantal veranderingen. We hebben nu een zogenaamde samenwerking. De beertjes worden geheel restyled. Er verschijnt nu een (gekleurde) “band” over de voorkant, rug en achterkant, en op alle drie kanten staat nu weer een klassiek beertje. Ook de genre aanduiding op de rug verdwijnt. De enige “genre” referentie is nu de NUR code in het colofon. De internet referentie op de achterkant veranderd in: www.zwartebeertjes.nl. Op het voorblad wordt de referentie variabel en afhankelijk van de oorspronkelijke uitgever, soms staat er ook www.zwartebeertjes.nl.  Zelfs de bewoording is variabel: De Boekerij, noemt het een “website”, Bruna heeft het nog steeds over een “internetsite” en soms is er ook een auteurs website toegevoegd. Ook de uitgever op de titelpagina wordt variabel. Er staat nu, of het oude “Zwarte Beertjes” of met de toevoeging “Utrecht/Amsterdam” (Bruna) of “Amsterdam/Utrecht” (De Boekerij). Dit alles ondersteund met de opmerking in het colofon ”Dit is in uitgave van “X” in samenwerking met Zwarte Beertjes”. Blijkbaar werken niet alle poten van PCM samen, want soms staat dat er ook niet (Unieboek). Het liggende zwarte beertje op de barcode aan de achterkant verdwijnt, en het allerbelangrijkste, de koppeling ISBN-teller (xxxx) en rug nummer is definitief losgelaten. De ISBN nummers die nu verschijnen zijn strikt gebonden aan de oorspronkelijke uitgever.

2003

1 april. De NUR code wordt uit het colofon verbannen en staat nu op de omslag, de achterkant.

1 augustus. Eindelijk krijgt het Pockethuis, waaronder de Zwarte Beertjes ressorteren weer een eigen ISBN code, nl: 90 461 xxxx y. Verder, is het nu ook afgelopen met internet referenties naar www.zwartebeertjes.nl op het voorblad. Op de achterkant blijft die wel permanent gehandhaafd.

2004/2005

Tot heden geen significante veranderingen geconstateerd.


Hoogste uitgegeven nummer per jaar

De onderstaande lijst is een lijstje met het hoogste nummer wat in een gegeven jaar waarschijnlijk verschenen is. Voor een aantal jaren is niet met enige zekerheid vast te stellen of een bepaald nummer een “late” uitgave is in een gegeven jaar of een “vroege” uitgave in het volgende jaar.

Jaar

Nummer

 

 

1955

19

1956

69

1957

134

1958

213/214

1959

269

1960

369

1961

479

1962

630

1963

729

1964

837

1965

942

1966

1039

1967

1151

1968

1238

1969

1331

1970

1411

1971

1468

1972

1539

1973

1596

1974

1627

1975

1674

1976

1715

1977

1767

1978

1826

1979

1860

1980

1937

1981

2016

1982

2056

1983

2120

1984

2169

1985

2232

1986

2274

1987

2294

1988

2311

1989

2347

1990

2387

1991

2462

1992

2484

1993

2495

1994

2578

1995

2616

1996

2664

1997

2695

1998

2763

1999

2858

2000

2897

2001

2965

2002

3039

2003

3301

2004

3322

2005

3342